Bere heriotzaren mendeurrenean, Sabino Aranaren mezua euskal gizartearen zati handi batengana heltzen da: «Euzkadi da euskaldunon aberria». Bere gaztaroa ez zen oztopo izan bere diskurtsoa eta ausardiak erbestera bultza zezaten, familia guztiarekin batera, eta baita kartzelara ere, orduko agintarien aurkako iritzia izateagatik. Sasoi hartan, Unamuno berak ere aitortzen zuen "aberria eztabaida" zitekeela, baina agintari espainiarrek ez zuten gauza bera pentsatzen. Sabinok euskara ikasi zuen, eta egindako lanarekin atzean utzi zituen bere garaiko aukera politikoak, eta abertzaletasunari ildo berrian abiatzeko bidea zabaldu zion. Gazterik hil zen, 38 urte zituenean, eta 50 liburu eta 600 artikulutik gora utzi zituen.
